ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸವೆಂದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧಗಳ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಈ ಮಣ್ಣಿನ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅನಾವರಣ. ಮೈಸೂರು ಎಂಬ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದವರು ಹೈದರ್ ಆಲಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್. ಆದರೆ, ಈ ‘ಮೈಸೂರು ಹುಲಿ’ಗಳ ಪರಂಪರೆ ಆರಂಭವಾದದ್ದು ಮಾತ್ರ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ. ಆ ಹಳ್ಳಿಯೇ ಬೂದಿಕೋಟೆ.
ಬೂದಿಕೋಟೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹೆಮ್ಮೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸ ಹೈದರ್ ಆಲಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ. 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಲಿಯ ತಂದೆ ಫತೇ ಮಹಮ್ಮದ್ ಅವರು ಮೊಘಲರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಫೌಜುದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ ಈ ಬೂದಿಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ 1720ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಇದೇ ಕೋಟೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅದನ್ನು ಹೈದರಾಲಿ ಕೋಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಲಿ ಇದೇ ಕೋಟೆಯ ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಟವಾಡುತ್ತ ಬೆಳೆದವನು. ಇಲ್ಲಿನ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಆತನ ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳು ಅವನಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಇಂದು ಈ ಕೋಟೆಯ ಒಳಗೆ ಹೈದರಾಲಿ ಜನಿಸಿದ ಜಾಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು(ASI) ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ ಫಲಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನ ಫಲಕವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮೈಸೂರು ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಸ್ಥಳ.
ಬೂದಿಕೋಟೆ ಎಂಬುದು ತನ್ನ ಕಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಕೋಟೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ‘ನೆಲಕೋಟೆ’. ಇದರ ಗೋಡೆಗಳು ಬೃಹತ್ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿಗೂ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿದಿವೆ. ಕೋಟೆಯು ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿದ್ದರೂ, ಶತ್ರುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಳಬರದಂತೆ ಕಡಿದಾದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಕಂದಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಕಂದಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಕೋಟೆಯ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬೃಹತ್ ಬುರುಜುಗಳು ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಇಡಲು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಮೈಲಿಗಟ್ಟಲೆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಡಲು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಗೆ ಹೋದಂತೆ ನಮಗೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧದ ಕುರುಹುಗಳಲ್ಲ, ಸುಂದರವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.
ಇಲ್ಲಿನ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅತಿ ವಿರಳ. ಅಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿರುವ ನಂಟನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಟೆಯ ಒಳಗಡೆ ಸೈನಿಕ ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ಜತೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಾಂತಿಯೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾದ ನಾಟ್ಯ ಭಂಗಿಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹೈದರಾಲಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಈ ದೇವಾಲಯವು ರಾಜಾಶ್ರಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಬೂದಿಕೋಟೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ದಿವ್ಯವಾದ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯಿದೆ. ತ್ರೇತಾಯುಗ ಅಥವಾ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾಯಜ್ಞವೊಂದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆ ಯಜ್ಞಕುಂಡದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮ ಅಥವಾ ಬೂದಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿತು. ಈ ಭಸ್ಮದ ರಾಶಿಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಕಾರಣ ಇದಕ್ಕೆ ‘ಬೂದಿಕೋಟೆ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ವಿಭೂತಿಪುರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣನ್ನು ಅಗೆದರೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬೂದಿಯಂತಹ ಅಂಶಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಬೂದಿಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಲಿ ಕೋಟೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ರಹಸ್ಯ ದಾರಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸಿವೆ. 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಯುದ್ಧದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದಾರಿಗಳು ಕೇವಲ ಸುರಂಗಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಅಂದಿನ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರದ ಮಹತ್ವದ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ಸ್ಥಳೀಯ ಐತಿಹ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಟೆಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸಿ ಹೊರಹೋಗಲು ಅಥವಾ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಈ ರಹಸ್ಯ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವು ಕೋಟೆಯ ಒಳಗಿನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಯ ದಂಡೆಯವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಸಮೀಪದ ಗುಡ್ಡದ ಬುಡದವರೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅಥವಾ ಮರಾಠರ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸೈನಿಕರು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇವು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ಈ ರಹಸ್ಯ ದಾರಿಗಳು ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಶತ್ರುಗಳು ಒಳಗಡೆ ನುಗ್ಗದಂತೆ ಈ ದಾರಿಗಳ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಿಂಭಾಗ ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಬುರುಜುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಸುರಂಗಗಳು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಕ್ಷೆ ಇನ್ನೂ ಹೊರಬರಬೇಕಿದೆ. ಇವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಳಜಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಬೂದಿಕೋಟೆಯ ಹೈದರಾಲಿ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 140 ಕಿ.ಮೀ ದೂರವಿರುವ ಮೈಸೂರಿಗೆ ನೇರವಾದ ರಹಸ್ಯ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಿರಿಯರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕೇಳಿಬರುವ ಮಾತು. ಹೈದರಾಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗುಪ್ತ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸಲು ಇಂತಹ ದೀರ್ಘ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಶತ್ರುಗಳಾದ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಅಥವಾ ಮರಾಠರಿಗೆ ತಿಳಿಯದಂತೆ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲು ಈ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇವು ಕೇವಲ ಮಣ್ಣಿನ ದಾರಿಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವಂತೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಸುರಂಗಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಗುಪ್ತ ಕೋಣೆಗಳೂ ಇದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ದಾರಿಗಳು ಎಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದು ನಿಗೂಢ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಭೂಕಂಪನ, ಮಳೆ ಅಥವಾ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಇವುಗಳ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳು ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿವೆ. ಕೋಟೆಯ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೂದಿಕೋಟೆ ದಾರಿಯ ಆರಂಭವಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ.
ಆದರೆ, ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಅಷ್ಟು ದೂರದ ಸುರಂಗ ನಿರ್ಮಾಣ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ, ಇದು ಮೈಸೂರಿಗೆ ನೇರ ದಾರಿಯಾಗಿರದೆ, ಸಮೀಪದ ಯಾವುದೋ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಗೆ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಜಿಎಫ್ ಅಥವಾ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಡೆಗೆ) ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ದಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರಹಸ್ಯ ದಾರಿಯ ಕಥೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬೂದಿಕೋಟೆಯನ್ನು ಒಂದು ನಿಗೂಢ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.
ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಮಾರಕಗಳಿವೆ. ಇಲಾಖೆಯು ಹಂಪಿ, ಬೇಲೂರು ಅಥವಾ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಂತಹ ‘ಸ್ಟಾರ್’ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೂದಿಕೋಟೆಯಂತಹ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಬಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮೀಸಲಿಡುವ ಅನುದಾನ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದ ಇಂತಹ ಸಣ್ಣ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಬರಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸ್ಥಳ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಶೌಚಾಲಯ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿರಬೇಕು. ಬೂದಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಪತ್ತೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯ ಒಳಗೆ ಹೋದರೆ ಗಿಡಗಂಟಿಗಳು ಬೆಳೆದುನಿಂತಿವೆ, ರಹಸ್ಯ ದಾರಿಗಳು ಮಣ್ಣು ಪಾಲಾಗಿವೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕೃತ ಗೈಡ್ ಕೂಡ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಇಲಾಖೆಯ ದೊಡ್ಡ ವೈಫಲ್ಯ.
ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕ’ವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕಾನೂನಿನ ತೊಡಕುಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇಲಾಖೆಯು ತಾನೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೆ, ಇತರರಿಗೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡದೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ‘ಬೋರ್ಡ್’ಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಬೂದಿಕೋಟೆಯಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಅಥವಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ರಹಸ್ಯ ದಾರಿಗಳಿವೆ ಎಂಬುದು ದಶಕಗಳ ನಂಬಿಕೆ. ಆದರೆ ಇಲಾಖೆಯು ಈವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಟ್ಟರೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರಾಸಕ್ತಿ ಈ ನಿಗೂಢಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಲ್ಲೇ ಮರೆಮಾಚುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯದ ಕೊರತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಚಾರವಾಗದೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಕೋಲಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅಂತರ್ ಗಂಗೆ ಅಥವಾ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆಯೇ ಹೊರತು, ಹೈದರಾಲಿ ಜನಿಸಿದ ಬೂದಿಕೋಟೆಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿದ್ದೀರಾ? ‘ಮೊಹಮ್ಮದ್ ದೀಪಕ್’ ವಿರುದ್ಧ ಕೆರಳಿದ ಹಿಂದುತ್ವ ಮತಾಂಧರು; ಜಿಮ್ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಸಹೃದಯಿಗಳು
ಬೂದಿಕೋಟೆ ಕೇವಲ ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದ ಮಹಾನ್ ಚೇತನವೊಂದರ ತೊಟ್ಟಿಲು. ಅಲ್ಲಿನ ರಹಸ್ಯ ದಾರಿಗಳು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಆದರೆ, ಇಂದು ನಾವು ಆ ರಹಸ್ಯ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಮರೆತು, ಕೋಟೆಯ ಬುನಾದಿಯನ್ನೇ ಶಿಥಿಲಗೊಳ್ಳಲು ಬಿಟ್ಟಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಪಚಾರವಾಗಿದೆ.
ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಬೂದಿಕೋಟೆ ಇಂದು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ. ʼಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರ ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಭವಿಷ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲʼ ಎಂಬ ಮಾತಿನಂತೆ, ನಾವು ಬೂದಿಕೋಟೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಶಿಥಿಲವಾದ ಕಟ್ಟಡವೆಂದು ನೋಡದೆ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕಿದೆ. ರಹಸ್ಯ ದಾರಿಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸಮಗ್ರ ಪುನಶ್ಚೇತನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಈ ತಾಣಕ್ಕೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು.
ಭೂಮಿಕ ವಿ ಕೋಲಾರ
ಸಂವಾದ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್
