ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಾಂಡೇಲಿ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ ಅಥವಾ ‘ದೊಡ್ಡಮೂತಿ’ ಹಕ್ಕಿಗಳ ನೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಆತಂಕಕಾರಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 2011ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 52.5 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ‘ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಂದು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿರುವುದು ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಕಳವಳ ಮೂಡಿಸಿದೆ.
ಕಾಳಿ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ರಾಜಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ‘ಗ್ರೇಟ್ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್’ ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಈಗ ಹೊಸ ತಾಣಗಳ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮಿತಿಮೀರಿರುವ ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು.
ಕೋವಿಡ್ ನಂತರ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯಾದರೂ, ಮನುಷ್ಯರ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ವಭಾವದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ತಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಿರುವುದು ತೀವ್ರ ಆತಂಕಕಾರಿ.
ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇಳಿಮುಖವಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ದರ್ಶನ: ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರಕಾರ, 2022ರವರೆಗೆ ಅಂಬೇಲಿ, ಇಲವಾ ಮತ್ತು ಗಣೇಶಗುಡಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈಗ ಗಣೇಶಗುಡಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಹತ್ತಾರು ಜಟ್ಟಿಗಳು (Jetties) ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಗದ್ದಲದಿಂದಾಗಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ನಾನ (Mud bath) ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜಾಗಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರ ಸರಿದಿವೆ.
ವನ್ಯಜೀವಿ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, “ಹಕ್ಕಿಗಳು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದ ಮರಗಳ ಪೊಟರೆಗಳು ಈಗ ಖಾಲಿಯಾಗಿವೆ. ಸುಪಾ ಸೇತುವೆಯ ಸಮೀಪದ ಹೊಸ ಜಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಸಂಚಾರವು ಪಕ್ಷಿಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟುಮಾಡಿದೆ.”
ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಮರಗಳ ಮಾರಣಹೋಮ: ದಾಂಡೇಲಿಯ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ. ದಾಂಡೇಲಿ ಮರದ ಡಿಪೋದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ನೆಲೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಜಾಗಗಳು ಈಗ ಟಾರು ರಸ್ತೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪೈಪ್ಲೈನ್ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ವಸತಿಯ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ಗಳು ಗೂಡು ಕಟ್ಟಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 20 ರಿಂದ 30 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪೊಟರೆಗಳಿರುವ ಅತ್ತಿ ಅಥವಾ ಆಲದಂತಹ ಹಳೆಯ ಮರಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಮರಗಳ ನಾಶವೇ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರ ಅಂದಾಜು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 9 ಜಾತಿಯ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದಾಂಡೇಲಿಯ ಕಾಳಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 4 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ..
ಗ್ರೇಟ್ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ (Great Hornbill): ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕವಾದದ್ದು.
ಮಲಬಾರ್ ಪೈಡ್ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ (Malabar Pied Hornbill): ಇವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದಾಂಡೇಲಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಂಡು ಹಿಂಡಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.
ಮಲಬಾರ್ ಗ್ರೇ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ (Malabar Grey Hornbill): ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ವಿಶೇಷ ತಳಿ.
ಇಂಡಿಯನ್ ಗ್ರೇ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ (Indian Grey Hornbill): ಬಯಲು ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಜೀವನ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸವಾಲುಗಳು: ದಾಂಡೇಲಿಯ ಕಾಳಿ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಗ್ರೇಟ್ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್, ಮಲಬಾರ್ ಪೈಡ್ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ವಿಶೇಷ ತಳಿಯಾದ ಮಲಬಾರ್ ಗ್ರೇ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಗ್ರೇ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ಗಳಿಗೆ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಇವು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 35 ರಿಂದ 50 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕಬಲ್ಲವು. ಆದರೆ ಇವುಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು. ಇವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 1 ಅಥವಾ 2 ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಗೂಡಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾದರೂ ಆ ಇಡೀ ವರ್ಷದ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ಗಳನ್ನು “ಕಾಡಿನ ರೈತರು” (Farmers of the Forest) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿಂದ ನಂತರ ಅವುಗಳ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಇವು ಮೈಲುಗಟ್ಟಲೆ ದೂರದವರೆಗೆ ಹರಡುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ಕಾಡು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಕಾಡಿನ ಭವಿಷ್ಯವೂ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಲಿದೆ.
ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕದೊಂದು ಭರವಸೆ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮನುಷ್ಯರ ಓಡಾಟ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಅರಣ್ಯದ ಒಳಗಿನ ಏಕಾಂತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅವು ವಲಸೆ ಹೋಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ದಾಂಡೇಲಿಯ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಸುಂದರ ಹಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ. “ಕಾಡಿನ ರೈತರು” ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಈ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿಗೆ ಸರಿದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದದ ಅಂತ್ಯವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಇಡೀ ಅರಣ್ಯದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಬೀಳುವ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟು.
ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಕ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ.. “ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಲಲ್ಲೇ ಮಲಬಾರ್ ಪೈಡ್ ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ಗಳು ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಬಂದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈಗ ರಸ್ತೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ವಾಹನಗಳ ಹಾರ್ನ್ ಸದ್ದಿಗೆ ಹೆದರಿ ಅವು ಕಾಡಿನ ಆಳಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಮಾಡುವ ಗದ್ದಲವೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ಶಾಪವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.”
“ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ಗಳು ಕೇವಲ ಹಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಈ ಕಾಡಿನ ಜೀವಾಳ. ನಾವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಅವುಗಳ ಸಂಸಾರವನ್ನೇ ಬೀದಿಗೆ ತಂದಂತಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಕೇವಲ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರೆ ಸಾಲದು, ಅಲ್ಲಿನ ಶಾಂತತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪರಿಸರವಾದಿ ವಿನಾಯಕ ಕುಲಕರ್ಣಿ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ | ಹೆಚ್ಚಲಿದೆ ಬಿಸಿಲ ಧಗೆ: ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದಿಂದ ಹೈ-ಅಲರ್ಟ್ ಹಾಗೂ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿರುವುದು ನಿಜ, ಆದರೆ ಅದು ಪರಿಸರ ನಾಶದ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು. ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ಗಳು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವ ಮರಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಜಲಕ್ರೀಡೆಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ದಾಂಡೇಲಿಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜಗಾಂಭೀರ್ಯದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾರಾಟ ಮತ್ತು ಮಧುರ ಧ್ವನಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಕೇಳಲು ಸಾಧ್ಯ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ‘ಹಾರ್ನ್ಬಿಲ್ಗಳ ತವರೂರು’ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಕೇವಲ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಹೋಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಈಗಲೇ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ನಮಗೆ ನೀಡಿದ ಈ ಅಪರೂಪದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನಾವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದೇವೆ.
