ಇಂದು ನಾವು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಭಾವಿ ಮತ್ತು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೊಂದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಯಾರು? ನಮ್ಮ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ, ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಮನೆಯ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೋಡಿದರೆ, ಅವರು ‘ಗೋ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪ್ರತಿಪಾಲಕ’, ‘ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಮಹಾನ್ ರಕ್ಷಕ’, ‘ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿರೋಧಿ ಯೋಧ’, ‘ದೇವರ ಅವತಾರ’, ‘ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಾಪಕ’ ಎಂದು ಹಲವು ವಿಶೇಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಎಷ್ಟು ಸತ್ಯ? ಇವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಯಾವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ?
1988ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿಂತಕ ಗೋವಿಂದ ಪಾನ್ಸರೆಯವರು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಶಿವಾಜಿ ಯಾರು? (ಶಿವಾಜಿ ಕೋಣ್ ಹೋತಾ?) ಎಂಬ ಈ ಸಣ್ಣ ಪುಸ್ತಕವು (ಕೇವಲ 70-80 ಪುಟಗಳು) ಈ ಎಲ್ಲಾ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು, ಕಲ್ಪಿತ ಕಥೆಗಳನ್ನು, ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು, ಪತ್ರಗಳು, ಆದೇಶಗಳು, ಸಮಕಾಲೀನ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾನ್ಸರೆಯವರು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಸಿಪಿಐ)ಯ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರು, ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಜನಪರ ಚಿಂತಕರು. ಅವರು ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ದೇವರಂತೆ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಯೋಧನಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸದೆ, ಒಬ್ಬ ಮಾನವನಾಗಿ, ರೈತರ ನೋವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಡಿದ ರಾಜನಾಗಿ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿ, ಸಮಾನತಾವಾದಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಮರಾಠಿ, ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಕನ್ನಡ, ಉರ್ದು, ಗುಜರಾತಿ, ತಮಿಳು, ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನುವಾದಗೊಂಡು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿಕೃತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾನ್ಸರೆಯವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, “ಇತಿಹಾಸದ ಧೀರ ಪುರುಷರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವಾರ್ಥ ಸಾಧಿಸುವ ಆಟ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರ ನಿಜವಾದ ಗುರುತು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ”. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರತಿ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು, ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಾರವನ್ನು, ಪಾನ್ಸರೆಯವರ ವಾದಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ನೋಡೋಣ.
ಶಿವಾಜಿ – ಸ್ವಯಂ ಸಿದ್ಧ ರಾಜ, ರೈತರಿಂದ ರಚಿತ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ರೈತಪರ ಆಡಳಿತದ ಮೂಲ ಪಾನ್ಸರೆಯವರು ಪುಸ್ತಕದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು “ಭಿನ್ನ ರಾಜ” ಅಥವಾ “ವಿಶಿಷ್ಟ ರಾಜ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಜರಂತೆ ತಂದೆಯಿಂದ ಆನುವಂಶಿಕ ಸಿಂಹಾಸನ ಪಡೆದವರಲ್ಲ. ತಂದೆ ಶಹಾಜಿ ಭೋಂಸ್ಲೆ ಆದಿಲ್ಶಾಹಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಜಾಗೀರದಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಪುಣೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಶಿವಾಜಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ರಣತಂತ್ರ, ಗೂಢಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಜನರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಸ್ವರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
17ನೇ ಶತಮಾನದ ಮರಾಠಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರೈತರು ತೀವ್ರ ಶೋಷಣೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದರು. ಜಮೀನ್ದಾರರು, ದೇಶಮುಖರು, ಪಾಟೀಲರು, ಕುಲಕರ್ಣಿಗಳು ರೈತರ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಭೂಮಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದಾಳಿಗಳು, ಆದಿಲ್ಶಾಹಿ ಸೈನ್ಯದ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ರೈತರನ್ನು ಬಳಲಿಸಿದ್ದವು. ಶಿವಾಜಿ ಈ ರೈತರನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯದ ಮೂಲವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.
ಅವರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈತರು, ಕುರುಬರು, ರಮೋಶಿ, ಭಿಲ್, ಕೊಳಿ, ಗವಳಿ ಮುಂತಾದ ದಮನಿತ ಜಾತಿಯವರು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು. ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಈ ಸೈನಿಕರು ಮರಳಿ ತಮ್ಮ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಶಿವಾಜಿ ರೈತರ ನೋವು, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ, ಬರಗಾಲದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಪಾನ್ಸರೆಯವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಇದು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ – ಸೈನ್ಯವು ಜನರಿಂದಲೇ ರಚಿತವಾಗಿ, ಜನರಿಗಾಗಿಯೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.
ಶಿವಾಜಿ ಭೂಮಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಿಸಿ ನಿಗದಿತ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಿದರು – ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 40% ತೆರಿಗೆ, ಆದರೆ ಬರಗಾಲ, ಪ್ರಳಯ, ಯುದ್ಧದ ನಷ್ಟದಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಮನ್ನಾ ಮಾಡಿದರು. ಜಮೀನ್ದಾರರ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ರೈತರು ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು “ರಯತ್ರಾಜಾ” ಅಥವಾ “ಜನತೆಯ ರಾಜ” ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖ್ಯ ವಾದ – ಶಿವಾಜಿಯ ರಾಜ್ಯವು ರೈತರ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿತ್ತು, ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ.
ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯದ ನಿಯಮಗಳು
ಪಾನ್ಸರೆಯವರು ಶಿವಾಜಿಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು “ರೈತಪರ ಮತ್ತು ಜನಕಲ್ಯಾಣಕರ” ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೈನಿಕರಿಗೆ ನಿಗದಿತ ವೇತನ ನೀಡಿದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜರು ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ದರೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಶಿವಾಜಿ ಸೈನಿಕರಿಗೆ “ರಾಯತ್ಚಿ ಏಕ್ ಪಾನ್ಸುದ್ಧಾ ತೊಡೂ ನಕಾ, ಪೈಸೆ ದೇಊನ್ ಘ್ಯಾ” ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಆದೇಶ ನೀಡಿದರು. ರೈತರ ಹೊಲದ ಒಂದು ಎಲೆಯನ್ನೂ ಉಚಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ, ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಖರೀದಿಸಿ. ಇದು ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ರೈತರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಶಿವಾಜಿಯ ಸೈನ್ಯವು ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಲಿಸಿತು ಎಂದಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಲೂಟಿ ನಡೆದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ.
ಮಹಿಳೆಯರ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಶಿವಾಜಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದರು. ಶತ್ರುಗಳ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಹ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಅವರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಫಜಲ್ ಖಾನ್ನ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರತಾಪಗಢ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಶಿವಾಜಿ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಕೈ ಹಾಕಬಾರದು ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಒಂದು ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ರಂಝಾ ಪಾಟೀಲನ ಮಗಳ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮಾಡಿದ ಸೈನಿಕನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಿದರು. ಇದು ಶಿವಾಜಿಯ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಬೆಳವಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮನೊಂದಿಗಿನ ಘಟನೆಯು ಶಿವಾಜಿಯ ಮಹಿಳಾ ಗೌರವದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಹಲವು ಕಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬೆಳವಡಿ (ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಾದವಾಡ ಸಮೀಪ) ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಣಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪತಿ ಈಶ ಪ್ರಭುವಿನ ನಂತರ ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಿವಾಜಿಯ ಸೈನ್ಯದವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಗೋಶಾಲೆಗಳಿಂದ ಹಸುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಮಲ್ಲಮ್ಮ 2000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ಸೈನಿಕರ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧ ಹಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದು, ಮರಾಠ ಸೈನ್ಯದ ಹಲವು ಸೈನಿಕರು ಸತ್ತರು ಅಥವಾ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಶಿವಾಜಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಸಂಧಾನಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದರು, ಆಕೆಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇದರ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಯಾದವಾಡದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿಯ ಮೂರ್ತಿ (ಶಿವಾಜಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಏಕೈಕ ಮೂರ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯು ಶಿವಾಜಿಯ ಮಹಿಳಾ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಶಿವಾಜಿ ಜೀತಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ರೈತರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿ ಭೂಮಿ ಉಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು, ಭೂಮಿ ಮಾರಾಟ/ಖರೀದಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು. ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪರ್ಶಿಯನ್ನಿಂದ ಮರಾಠಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಯಿತು. ಇದೆಲ್ಲಾ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ಜನಪರ ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದವು ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜ್ಯವು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಧರ್ಮದ ನಿಲುವು – ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಶಿವಾಜಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಹಕಾರ
ಪುಸ್ತಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ ಇದು. ಪಾನ್ಸರೆಯವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಶಿವಾಜಿ ‘ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಕ’ ಅಥವಾ ‘ಗೋ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪ್ರತಿಪಾಲಕ’ ಎಂಬುದು ತಪ್ಪು ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ರಾಜಕೀಯದ ಉತ್ಪನ್ನ. ಶಿವಾಜಿಯ 29 ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ (ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕದ ನಂತರದ್ದು) ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಲವೂ ‘ಗೋ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪ್ರತಿಪಾಲಕ’ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು “ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲಾವತಂಸ ಶ್ರೀ ರಾಜಾ ಶಿವ ಛತ್ರಪತಿ” ಎಂದು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಶಿವಾಜಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೇನಾನಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಖಾನ್ (ತೋಪು ದಳದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ), ಸಿದ್ದಿ ಹಿಲಾಲ್, ದೌಲತ್ ಖಾನ್, ಮೀರ್ ಜುಮ್ಲಾ ಮುಂತಾದವರು ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮಸೀದಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು, ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡದಂತೆ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಸೈನ್ಯದ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಮಸೀದಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರು – ಇವುಗಳನ್ನು ಹಾನಿ ಮಾಡಬಾರದು.
ಪಾನ್ಸರೆಯವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಂತೆ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ರಾಜರು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೇನಾನಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು (ಉದಾ: ರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್, ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಚೌಹಾನ್), ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಜರು ಹಿಂದೂ ಸೇನಾನಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಧರ್ಮದ ಯುದ್ಧವಲ್ಲ. ಶಿವಾಜಿಯ ಯುದ್ಧಗಳು ಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಯುದ್ಧಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅವರು ಮರಾಠಾ ಜಮೀನ್ದಾರರ ವಿರುದ್ಧವೂ ಹೋರಾಡಿದರು (ಮೊಹಿತೆ, ಘೋರ್ಪಡೆ, ಮೊರೆ, ಸಾವಂತ ಮುಂತಾದವರು ಆದಿಲ್ಶಾಹಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು). ಶಿವಾಜಿಯ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಸಮಾನತೆ, ಜಾತಿ ವಿರೋಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ, ಪುರಾಣಗಳ ಖಂಡನೆ ಮತ್ತು ಉಪಸಂಹಾರ
ಶಿವಾಜಿ ಜಾತಿ ಭೇದವನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ, ಶಿವಾಜಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲ. ಅವರು ಶೂದ್ರ ಕುಲದಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ಶಿವಾಜಿ ಬನಾರಸ್ನಿಂದ ಗಾಗಾಭಟ್ಟ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕರೆಸಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಅವಮಾನವನ್ನು ಅವರು ಮರೆಯಲಿಲ್ಲ. ದಮನಿತ ಜಾತಿಯವರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಏರಿಸಿದರು. ಬಹಿರ್ಜಿ ನಾಯಕ (ರಮೋಶಿ ಜಾತಿ, ಮುಖ್ಯ ಗೂಢಚಾರ), ಜೀವಾ ಮಹಾಳ (ಅಫಜಲ್ ಖಾನ್ ಹತ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ) ಇವರು ಪ್ರಮುಖರು.
ಪಾನ್ಸರೆಯವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಭವಾನಿ ದೇವಿಯಿಂದ ಖಡ್ಗ ಬಂದದ್ದಲ್ಲ. ಅದು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದು. ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ದೇವರು ಅಥವಾ ಅದ್ಭುತಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಾನ್ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸುವುದು ತಪ್ಪು. ಅವರು ಮಾನವೀಯ ಗುಣಗಳು, ರೈತರ ಬೆಂಬಲ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಸರಿಯಾದ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಮಹಾನ್ ಆದರು.
ಇನ್ನು ಶಿವಾಜಿಯವರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಇದ್ದ ಸಂಬಂಧ
ತಂದೆ ಶಹಾಜಿ ಭೋಸಲೆಯವರಿಗೆ ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನರು ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಜಾಹಗೀರಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಶಿವಾಜಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಗೋಸಾಯಿ ಮಠ, ಗೌರಿಮಹಲ್, ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ (ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಸೊಂಡ, ಬೆದನೂರು ಇತ್ಯಾದಿ) ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಆದರೆ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಧಾರವಾಡದಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ಲೂಟಿಯ ಘಟನೆಗಳೂ ನಡೆದವು, ಇದು ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ-ಸೈನಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ಶತ್ರುವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಕರ್ನಾಟಕದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವು ಅವರ ದಕ್ಷಿಣ ದಂಡಯಾತ್ರೆ (ದಕ್ಷಿಣ ದಿಗ್ವಿಜಯ)ಯ ಮೂಲಕ ಇನ್ನೂ ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 1677ರಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ತಂಜಾವೂರ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ಹೊಸಕೋಟೆ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಕೊಪ್ಪಳ, ಧಾರವಾಡ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.
ಶಿವಾಜಿಗೂ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೂ ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಶಿವಾಜಿಯ ತಂದೆಯನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಬಿಜಾಪುರದ ಸುಲ್ತಾನರು ನೇಮಿಸಿದ್ದರು. ಆಗ ಬಂದು ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಕೆಲ ಕಾಲ ಕಳೆದದ್ದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲೇ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಇಂದಿನ ಚಿಕ್ಕಪೇಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದ, ಅಂದಿನ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ನಿವಾಸ ಗೌರಿ ಮಹಲ್ನಲ್ಲೇ ಶಿವಾಜಿಯ ಮೊದಲ ಮದುವೆಯಾದದ್ದು.
ಶಿವಾಜಿ ಯಾರು? ರೈತರ ರಾಜ, ಮಹಿಳೆಯರ ರಕ್ಷಕ, ಜಾತಿ-ಧರ್ಮ ಮೀರಿದ ಸಮಾನತಾವಾದಿ, ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಸ್ಥಾಪಕ. ಪಾನ್ಸರೆಯವರು ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಮೂಲಕ ಇತಿಹಾಸದ ನಿಜವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಇಂದಿಗೂ ಈ ಆದರ್ಶಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಗೋವಿಂದ ಪಾನ್ಸರೆಯವರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಪೋಕಳೆಯವರು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನವಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶನವು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.
