14 ಟೇಬಲ್ ಗಳಲ್ಲಿನ 14 ಇವಿಎಂಗಳ ಎಣಿಕೆಯ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ ದೊರೆಯುವ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಎಣಿಕೆಯ ಮೊತ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸುತ್ತಿನ ಎಣಿಕೆಗೂ ಮುನ್ನ ಈ ಹಿಂದಿನ ಸುತ್ತಿನ ಎಣಿಕೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಒಂದು ಸುತ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳದೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸುತ್ತಿಗೆ ಕೈ ಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ.
ಹಾಲಿ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಏಳು ಹಂತಗಳ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವೋಟಿಂಗ್ ಮಷೀನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿರುವ ಮತಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? ನೀವು ಯಾವ ಚಿಹ್ನೆಗೆ ನೀಡಿದ್ದೀರೆಂದು ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದಾಗಲೇ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿ, ಆ ಚೀಟಿಯ ತುಣುಕಿನ ಪ್ರಿಂಟ್ ಔಟನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಹಾಕುವ ವಿವಿಪ್ಯಾಟ್ (Voter Verifiable Paper Audit Trail) ಕತೆಯೇನು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ ಬನ್ನಿ.
ಎಣಿಕೆಯ ಕೆಲಸ ಆಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಯ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಇಲ್ಲವೇ ಆಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಏಜೆಂಟರು ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಟೇಬಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಣಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಟೇಬಲ್ಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಏಜೆಂಟ್ಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಬಹುದು.
ಎಣಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೋಳ್ಬಲಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಣಿಕಾ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುವುದಾಗಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸರೆಂಡರ್ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರೂ ಏಜೆಂಟರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಜೊತೆಗಾಗಲಿ, ಅವರನ್ನು ಹೊರಗೆ ಬಿಟ್ಟು ತಾವೊಬ್ಬರೇ ಆಗಲಿ ಎಣಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚುನಾವಣೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಎಣಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲೆಂದೇ ತಮ್ಮ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಸರೆಂಡರ್ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಲಿಖಿತ ಹೇಳಿಕೆ ಸಲ್ಸಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಆಕೆ ಅಥವಾ ಆತನಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಚಿವರು, ಸಂಸದರು, ಶಾಸಕರು, ಮೇಯರ್. ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ- ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯಮಗಳು, ನಿಗಮಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಎಣಿಕಾ ಏಜೆಂಟರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.
ಎಷ್ಟು ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಟೇಬಲ್ ಗಳಿರುತ್ತವೆಯೋ ಅಷ್ಟು ಮಂದಿ ಏಜೆಂಟರನ್ನು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ನೇಮಿಸಬಹುದು. ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಯ ಟೇಬಲ್ಗೂ ಒಬ್ಬ ಏಜೆಂಟನ್ನು ಗೊತ್ತು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಒಂದು ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 14 ಟೇಬಲ್ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಅಂಚೆ ಮತಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಿಧಾನದಿಂದ ಚಲಾಯಿಸಲಾದ ಅಂಚೆ ಮತಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಟೇಬಲ್ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನುಗಳು, ಐ ಪ್ಯಾಡ್ಗಳು, ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್ಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಆಡಿಯೋ ವಿಡಿಯೋ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಎಣಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಒಳಕ್ಕೆ ತರುವಂತಿಲ್ಲ.
18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು ತುಂಬಿರುವ ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಏಜೆಂಟಾಗಿ ನೇಮಕಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.
ಅಂಚೆ ಮತಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ. ಸಾಧಾರಣ ಅಂಚೆ ಮತಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಿಧಾನದಿಂದ ಚಲಾಯಿಸಲಾದ ಮತಗಳು. ಮತದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯುಕ್ತರಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಚಲಾಯಿಸುವ ಎರಡನೆಯ ವಿಧದ ಮತಗಳನ್ನು ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಗೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಕಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಧಾರಣ ಅಂಚೆ ಮತಪತ್ರಗಳನ್ನು ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಮತ ನೀಡಿದ್ದರೆ, ಮತಪತ್ರ ಆಕಾರಗೆಟ್ಟು ಗುರುತಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಛಿದ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಗೆಲುವಿನ ಅಂತರ ತಿರಸ್ಕೃತ ಮತಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಈ ಮತಗಳನ್ನು ಖುದ್ದು ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಯೇ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ನೀಡಿರುವ ಕಾರಣಗಳು ಸೂಕ್ತವೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಎಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮತ ಯಂತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್. ಇವಿಎಂಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮತಗಳನ್ನು ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳತ್ತದೆ. ಮತ ಎಣಿಕೆಗೆ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ ಬೇಕೇ ಬೇಕು. ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಚಲಾಯಿಸಲಾದ ಒಟ್ಟು ಮತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಗಳಿಸಿದ ಮತಗಳು ಮುಂತಾದ ವಿವರಗಳು ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಈ ಯೂನಿಟ್ನ ಫಲಿತಾಂಶ ವಿಭಾಗದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತದಾನ ಮುಕ್ತಾಯದ ಒತ್ತುಗುಂಡಿ (ಕ್ಲೋಸ್ ಬಟನ್) ಇರುತ್ತದೆ. ಮತದಾನ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಷಟ್ಡೌನ್ ಮಾಡಲು ಈ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಒತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಿಸಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಂಟ್ ಒತ್ತುಗುಂಡಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ರಿಸಲ್ಟ್ ಬಟನ್ ಒತ್ತಿದರೆ ಇವಿಎಂನ ಡಿಸ್ ಪ್ಲೇ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟು ಮತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಿಂಟ್ ತೆಗೆಯಲು ವಿಶೇಷ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ಗೆ ಲಗತ್ತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ ನ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕುವ (ಕ್ಲಿಯರ್) ಒತ್ತುಗುಂಡಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲ ಡೇಟಾವನ್ನು, ಅದರ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಈ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಒತ್ತುವ ಮೂಲಕ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಬಹುದು.
ಅಂಚೆ ಮತಗಳ ಎಣಿಕೆ ಆರಂಭವಾಗಿ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಇವಿಎಂ ಮತಗಳ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ಶುರು ಮಾಡಬಹುದು. ಇವಿಎಂಗಳ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಟೇಬಲ್ಗಳಿಗೆ ವಿತರಿಸಲಾಗುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊದಲ ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್ನ ಮೊದಲ ಇವಿಎಂನ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ ಟೇಬಲ್ ನಂಬರ್ ಒಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ ಎರಡನೆಯ ಟೇಬಲ್ಗೆ, ಮೂರನೆಯದು ಮೂರನೆಯ ಟೇಬಲ್ಗೆ. ಮತದಾನ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ ಕ್ಲೋಸ್ ಬಟನ್ ಒತ್ತಿ ಮೊಹರು ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೊಹರು ಹಾಗೆಯೇ ಭದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುವುದು. ಆನಂತರವೇ ಎಣಿಕೆ ಆರಂಭ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಹರುಗಳನ್ನು ಒಡೆಯಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
14 ಟೇಬಲ್ ಗಳಲ್ಲಿನ 14 ಇವಿಎಂಗಳ ಎಣಿಕೆಯ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ ದೊರೆಯುವ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಎಣಿಕೆಯ ಮೊತ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸುತ್ತಿನ ಎಣಿಕೆಗೂ ಮುನ್ನ ಈ ಹಿಂದಿನ ಸುತ್ತಿನ ಎಣಿಕೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಒಂದು ಸುತ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳದೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸುತ್ತಿಗೆ ಕೈ ಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ.
ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೇ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆದಾಗ ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಟೇಬಲ್ಗಳನ್ನು ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಮೊದಲನೆಯ ಗುಂಪಿಗೆ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯ ಮತ ಎಣಿಕೆಯನ್ನೂ, ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪಿಗೆ ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯ ಮತ ಎಣಿಕೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಲಾಗುವುದು. ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತಿನ ನಂತರ ಯಾವುದಾದರೂ ಎರಡು ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ ಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳ ಮತದಾನ ಡೇಟಾ ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ ಗಳ ಮೊಹರುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿರುವ ಮತಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಸೂಪರ್ವೈಸರ್ ಅಥವಾ ಮತ ಎಣಿಕೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಒತ್ತುಗುಂಡಿಯನ್ನು ಅದುಮಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆನ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ ವಿಭಾಗದ ಹಸಿರು ದೀಪ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ. ಫಲಿತಾಂಶ ವಿಭಾಗ ಅಥವಾ ರಿಸಲ್ಟ್ ಸೆಕ್ಷನ್ನ ರಿಸಲ್ಟ್ ಬಟನ್ನ ಒಳಪರದೆಯ ಹಸಿರು ಕಾಗದದ ಮೊಹರನ್ನು ಛೇಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆನಂತರ ರಿಸಲ್ಟ್ ಬಟನ್ನನ್ನು ಒತ್ತಿದಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಮತಗಳು, ನೋಟಾ ಮತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ನ ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ ಫಲಕದಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ತೋರಿಸದೆ ಹೋದರೆ ಬ್ಯಾಟರಿ ಚೆಕ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗಲೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಯೂನಿಟ್ ನ್ನು ಬಂದ್ ಮಾಡಿ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ತೊಂದರೆ ಎದುರಿಸುವ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ ಗಳು ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಯ ವಶದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಗೆಲುವಿನ ಅಂತರವು ಹೀಗೆ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗಿ ತೆರೆಯದೆ ಇರುವ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮತಗಳಿಗಿಂತ ಜಾಸ್ತಿಯಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಈ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಮತಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಅಂತಿಮ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತರ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಗೀಡಾದ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಪ್ಯಾಟ್ಗಳಲ್ಲಿನ ಮತಗಳನ್ನು ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರತಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಯ್ದ ಐದು ಮತಗಟ್ಟೆಗಳ ವಿವಿಪ್ಯಾಟ್ ಚೀಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ಲಿಪ್ಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ಈ ಮತಗಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ರ್ಯಾಂಡಮ್ ಆಗಿ ಲಾಟರಿ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯೂನಿಟ್ ತೋರಿಸುವ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಪ್ಯಾಟ್ಗಳ ಸ್ಲಿಪ್ಗಳ ನಡುವೆ ತಾಳೆಯಾಗದೆ ಹೋದರೆ, ತಾಳೆಯಾಗುವ ತನಕವೂ ಮರು ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡೆಗೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಆಗದೆ ಹೋದರೆ ವಿವಿಪ್ಯಾಟ್ ಸ್ಲಿಪ್ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೇ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು. ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವಿಡಿಯೋ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮತಗಟ್ಟೆಯ ಮತದಾನದ ವಿವರಗಳು ಫಾರ್ಮ್ 17ಸಿ ಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮತಗಟ್ಟೆಗಳಿವೆಯೋ ಅಷ್ಟು ಫಾರ್ಮ್ ಸಿ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಫಾರ್ಮ್ ನ ಒಂದನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಮತಗಟ್ಟೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ, ಮತದಾರರ ರಿಜಿಸ್ಟರಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲು ಮಾಡಲಾದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ, ಮತದಾನದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾದ ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ, ಇವಿಎಂ ಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಒಟ್ಟು ಮತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮುಂತಾದ ವಿವರಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶ ಘೋಷಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ದೊರೆತ ಮತಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿವರಗಳಿರತ್ತವೆ.
ಫಾರ್ಮ್ 17ಸಿ ಯ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಮತದಾನದ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ ಖುದ್ದು ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಯೇ ಭರ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಪೋಲಿಂಗ್ ಏಜೆಂಟರಿಗೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಪೋಲಿಂಗ್ ಏಜೆಂಟ್ ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಫಾರ್ಮ್ಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಈ ಫಾರ್ಮನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರಿಸಿ ಭದ್ರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ ಎಣಿಕೆಯ ದಿನದಂದು ಈ ಫಾರ್ಮನ್ನು ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಏಜೆಂಟರಿಗೆ ಪುನಃ ನೀಡಲಾಗುವುದು.
17 ಸಿ ಫಾರ್ಮ್ ನ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಗಳಿಸಿದ ಮತಗಳನ್ನು ಮತ ಎಣಿಕೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದ ಒಟ್ಟು ಮತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಮತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಾಳೆಯಾದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಫಾರ್ಮ್ ನ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಏಜೆಂಟರಿಂದಲೂ ಸಹಿ ಹಾಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಾಳೆಯಾಗದೆ ಹೋದರೆ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಯ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾರೆ.
ಮತದಾನ ನಡೆದ 28 ತಾಸುಗಳ ಒಳಗಾಗಿ ಎಲ್ಲ 17 ಸಿ ಫಾರ್ಮ್ ಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ (ಎ.ಡಿ.ಆರ್) ಸಂಸ್ಥೆ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅನುಮಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಈ ಫಾರ್ಮ್ ನ ಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಡಿಜಿಟಲ್ಲಾಗಿ ತಿದ್ದಿ ತಿರುಚಲು ಅಪಾಯವಿದೆ. ಈ ಫಾರ್ಮ್ ನಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ಮತಗಳ ಅಂಕಿ ಅಂಶ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಕಾರಣ ಗೊಂದಲಕ್ಕೂ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇ.ವಿ.ಎಂ.ಗಳನ್ನು ಟ್ಯಾಂಪರ್ ಮಾಡುವ ಶಂಕೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲೆಂದು ಈ ಮತಗಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. 17 ಸಿ ಫಾರ್ಮ್ ಗಳನ್ನು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಆಗತ್ಯ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಪ್ರತಿವಾದ ಮಂಡಿಸಿತ್ತು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಎಡಿಆರ್ ನ ಮನವಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತ್ತು. ಅಚ್ಚರಿಯೆಂಬಂತೆ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟಿನ ಈ ತಿರಸ್ಕಾರದ ನಂತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ 17 ಸಿ ಫಾರ್ಮ್ ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಸಮ್ಮತಿಸಿತ್ತು.
ಇವಿಎಂ ಮತಗಳ ಎಣಿಕೆಗೆಂದು ಗೊತ್ತು ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಟೇಬಲ್ಲಿಗೂ ಒಬ್ಬ ಗೆಜೆಟೆಡ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಅಥವಾ ಸಮಾನ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಸೂಪರ್ ವೈಸರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೂಪ್ ಡಿ ಯ ಒಬ್ಬ ಎಣಿಕೆ ಸಹಾಯಕನನ್ನು ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿ ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಮೈಕ್ರೋ ಅಬ್ಸರ್ವರ್ ಕೂಡ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಚೆ ಮತ ಎಣಿಕೆ ಟೇಬಲ್ಲಿಗೂ ಒಬ್ಬ ಸಹಾಯಕ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನೂ, ಒಬ್ಬ ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಸೂಪರ್ ವೈಸರನ್ನೂ, ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಸಹಾಯಕರನ್ನೂ, ಒಬ್ಬ ಮೈಕ್ರೋ ಅಬ್ಸರ್ವರನ್ನೂ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮೂರು ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಟರಿ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಆರಿಸಲಾಗುವುದು.
ಇವಿಎಂ ಗಳನ್ನು ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಏಜೆಂಟ್ಗಳು ಮುಟ್ಟದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಪ್ರತಿ ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಟೇಬಲ್ ನ್ನೂ ವೈರ್ ಮೆಶ್ ಅಥವಾ ಇತರೆ ತಡೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎಣಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೌಂಟಿಂಗ್ ಏಜೆಂಟರಿಗೆ ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.
