ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಪೊಲೀಸರ ವಶದಲ್ಲಿಯೇ ಆರೋಪಿಗಳು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಮೃತಪಡುತ್ತಿರುವ ಘಟನೆಗಳು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ತಲ್ಲಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. 4 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ 10 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಆದೇಶವು ಕೇವಲ ಪರಿಹಾರದ ವಿಷಯವಾಗಿರದೆ, ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ಮೇಲಾದ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಹಾರವಾಗಿದೆ.
ಆದೇಶವೇಕೆ ಗಮನಾರ್ಹ?
ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಆರೋಪಿಯ ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯ. ಆದರೆ, ವಿಚಾರಣೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿ (ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕು) ಯ ನೇರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿ (NHRC) ಯ ಈ ಆದೇಶವು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ:
ದಂಡ ನೀಡಿದ ಸಂದೇಶ: 10 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪರಿಹಾರವು ಸರ್ಕಾರದ ಬೊಕ್ಕಸಕ್ಕೆ ಹೊರೆಯಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ, ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿನ ಲೋಪಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವೇ ನೇರ ಹೊಣೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ರವಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವರ್ತಿಸುವ ರೀತಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೇರಲು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲದು.
ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಪರ ಧ್ವನಿ: ಬಹುತೇಕ ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಯಾಗುವವರು ಬಡವರು ಅಥವಾ ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯದವರು. ಇಂತಹ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಆಯೋಗದ ಈ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಅಥವಾ ದೂರಿನನ್ವಯದ ಆದೇಶವು ಸಂತ್ರಸ್ತ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ಕನಿಷ್ಠ ನ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ.
ಡಿ.ಕೆ. ಬಸು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪಾಲನೆ: ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ‘ಡಿ.ಕೆ. ಬಸು’ ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ ಎಡವಿದ್ದನ್ನು ಈ ಆದೇಶ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಈ ದಿನ ಸಂಪಾದಕೀಯ | ‘ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ಪೇಪರ್’ ಬಂದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗುವುದೇ?
ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವೋ? ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಯೋ?
ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವುಗಳನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ‘ಹೃದಯಾಘಾತ’ ಅಥವಾ ‘ಅನಾರೋಗ್ಯ’ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಆರೋಪಿ ಲಾಕಪ್ನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಗಾಯಗಳು ಬೇರೆಯದೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗುವ ಬದಲು, ಭಯದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಶೋಭೆಯಲ್ಲ. ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗದ ಇಂತಹ ಆದೇಶಗಳು, ಪೊಲೀಸ್ ಸುಧಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಥರ್ಡ್ ಡಿಗ್ರಿ ಮುಕ್ತ ತನಿಖಾ ವಿಧಾನಗಳ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಕರಾಳ ಸತ್ಯ: ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವುಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ
ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೋ (NCRB) ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ (NHRC) ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಆತಂಕಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 2018-19 ರಿಂದ 2022-23 ರ ನಡುವಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬರೋಬ್ಬರಿ 687 ಜನರು ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ (Police Custody) ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ (Judicial Custody) ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 5,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ 2022-23ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸುಮಾರು 164 ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವುಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 2020-21ರಲ್ಲಿ 8 ಮತ್ತು 2021-22ರಲ್ಲಿ 10 ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವುಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ. ಇನ್ನು ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.
ಕಳೆದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಪೊಲೀಸ್ ಸುಧಾರಣೆಯು ಕೇವಲ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗದೆ, ತುರ್ತು ಜಾರಿಯಾಗಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ.
