ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧದ ಮೂಲ ಆಶಯವೇ ‘ಜಾತ್ಯತೀತತೆ’ ಮತ್ತು ‘ಬೆಂಗಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ’. ಆದರೆ, ಇಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಾದರಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗುವತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಸ್ಲಿಮಾ ನಸ್ರೀನ್ ಅವರಂತಹ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಯೂನುಸ್ ಅವರು ಅಧಿಕಾರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಘೋಷಿತ ಮೈತ್ರಿಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ
ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರದ ನಂತರ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಯ ಹರಿಕಾರನಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಯೂನುಸ್ ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಈಗ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿವೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ದಿಟ್ಟ ಲೇಖಕಿ ತಸ್ಲಿಮಾ ನಸ್ರೀನ್ ಅವರು, ಯೂನುಸ್ ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟರ್ ವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಾಮೀಲಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನೇರ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಅಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಹಿಂದೂಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ನಿರಂತರ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಠಿಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಹಾದಿಯಿಂದ ಸರಿದು, ಮೂಲಭೂತವಾದದ ಕತ್ತಲ ಕೂಪಕ್ಕೆ ಜಾರುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಆತಂಕವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿವೆ.
ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದವನ್ನು ತಮ್ಮ ‘ಲಜ್ಜಾ’ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮೂಲಕ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿ, ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿರುವ ತಸ್ಲಿಮಾ ನಸ್ರೀನ್, ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಸೀನಾ ಸರ್ಕಾರ ಪತನಗೊಂಡಾಗ, ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಯೂನುಸ್ ಅವರು ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರದ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹಿಡಿದಾಗ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೊಸ ಗಾಳಿ ಬೀಸಬಹುದು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ, ತಸ್ಲಿಮಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಈಗ ಹುಸಿಯಾಗಿದೆ.
ತಸ್ಲಿಮಾ ನಸ್ರೀನ್ ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ನೇರ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠುರವಾಗಿವೆ. “ಯೂನುಸ್ ಅವರು ಈಗ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸಲಹೆಗಾರರಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟರ್ ವಾದಿಗಳ ಕೈಗೊಂಬೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ,” ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಫಜತ್-ಎ-ಇಸ್ಲಾಮ್ನಂತಹ ಸಂಘಟನೆಗಳು ನಿಷೇಧದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಂಡು, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತಸ್ಲಿಮಾ ಬಲವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಒಬ್ಬ ಉದಾರವಾದಿ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯೂನುಸ್, ಹಿಂದೂ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾಗಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅಂತಹ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಎಸಗುವ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಸ್ಲಿಮಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. “ಯಾರು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಶಾಂತಿಯ ಪಾಠ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟರೋ, ಅವರೇ ಇಂದು ತಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತುತ್ತಿರುವವರ ಜೊತೆ ಕುಳಿತಿರುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ,” ಎಂದು ಅವರು ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರವಾಗಿ ದನಿ ಎತ್ತಬೇಕಿದ್ದ ಸರ್ಕಾರ, ಧಾರ್ಮಿಕವಾದಿಗಳ ಅಣತಿಯಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪವಾಗಿದೆ.
ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಮೇಲಿನ ಹಲ್ಲೆ, ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ ಕುಳಿತ ಆಡಳಿತ
ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರ ಪದಚ್ಯುತಿಯ ನಂತರ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳು ಆತಂಕಕಾರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿವೆ. ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಧ್ವಂಸ, ಹಿಂದೂಗಳ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆಗಳ ಲೂಟಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಭಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿವೆ. ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್, ಢಾಕಾ ಮತ್ತು ಖುಲ್ನಾ ಮುಂತಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ‘ರಾಜಕೀಯ ಸೇಡು’ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲು ಯೂನುಸ್ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯವಲ್ಲ, ಇದೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ‘ಜನಾಂಗೀಯ ನಿರ್ಮೂಲನೆ’ಯ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂಬುದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರರ ವಾದ. ನವರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಲಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಭಂಜನೆಗಳು, ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಹಿಂದೆ ನಿಷೇಧಿತ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಕೈವಾಡವಿದ್ದರೂ, ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ಅವರ ಓಲೈಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪವಿದೆ. ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ನೌಕರರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊಡಿಸುವುದು, ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ‘ಹೊಸ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ’ದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅರಾಜಕತೆಯ ದ್ಯೋತಕಗಳಾಗಿವೆ.
ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದೀರಾ? Epstein files | ಕಡತಗಳು ಬಿಚ್ಚಿಡುವ ಕರಾಳ ಸತ್ಯವೇನು? ಇದೆಯೇ ಇಸ್ರೇಲ್ ನಂಟು?
ಭಾರತದ ಕಠಿಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಒತ್ತಡ
ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಈ ಆಂತರಿಕ ಕಲುಷಿತ ವಾತಾವರಣವು ನೆರೆಯ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತ ಕೂಡ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಥಿರತೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭದ್ರತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ಆತಂಕವನ್ನು ಭಾರತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನುಸುಳುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುವ ಭೀತಿ ಭಾರತಕ್ಕಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಯೂನುಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕೂಡಲೇ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರನ್ನು ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇಕು ಎಂದು ಭಾರತ ಆಗ್ರಹಿಸಿದೆ.
ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಮುಖವಾಡ ಕಳಚಿತೇ?
ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧದ ಮೂಲ ಆಶಯವೇ ‘ಜಾತ್ಯತೀತತೆ’ ಮತ್ತು ‘ಬೆಂಗಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ’. ಆದರೆ, ಇಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಾದರಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗುವತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಸ್ಲಿಮಾ ನಸ್ರೀನ್ ಅವರಂತಹ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಯೂನುಸ್ ಅವರು ಅಧಿಕಾರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಘೋಷಿತ ಮೈತ್ರಿಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಯೂನುಸ್ ಅವರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೌನ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದ್ವಂದ್ವ ನೀತಿಯೇ ಈಗ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಮೂಡಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ತಸ್ಲಿಮಾ ನಸ್ರೀನ್ ಅವರಂತಹವರ ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿಯಾನದಿಂದಾಗಿ, ಯೂನುಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಒತ್ತಡವು ನೈಜ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಲಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಕಣ್ಣೊರೆಸುವ ತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಲಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಯಕ್ಷಪ್ರಶ್ನೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ತನ್ನ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆ ದೇಶದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಲಿದೆ. ಕಟ್ಟರ್ ವಾದಿಗಳನ್ನು ಓಲೈಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ, ಯೂನುಸ್ ಅವರು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಸದ್ಯದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೇವಲ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ನಡೆಯಲ್ಲ, ಅದು ನೆರೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿದ ಬೆಂಕಿ ತನ್ನ ಮನೆಗೂ ಹಬ್ಬಬಾರದು ಎಂಬ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ಹೌದು.
ತಸ್ಲಿಮಾ ನಸ್ರೀನ್ ಹೇಳುವಂತೆ, “ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ನೋಡುವವರು, ಆ ಹಿಂಸೆಯ ಪಾಲುದಾರರೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ.” ಯೂನುಸ್ ಅವರು ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಅಥವಾ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಖಳನಾಯಕರಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಲವೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲಿದೆ.
