ಕಾಬೂಲ್ನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಒಂದು ಕಟ್ಟಡ ಕುಸಿದದ್ದು ಕೇವಲ ಇಟ್ಟಿಗೆ–ಸಿಮೆಂಟಿನ ನಾಶವಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ನೆನಪು, ಕನಸು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆತ್ಮದ ಧ್ವಂಸ. ಆಧುನಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದ ‘ಏರಿಯಾನ’ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರದ ಮೇಲೆ ತಾಲಿಬಾನ್ ಬುಲ್ಡೋಜರ್ಗಳು ಹರಿದಾಗ, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಇತಿಹಾಸವೂ ಮಣ್ಣಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಹೋಯಿತು.
ಕಾಬೂಲ್ನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪಶ್ತುನಿಸ್ತಾನ್ ಚೌಕದ ಬಳಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ಕಟ್ಟಡ ಕೇವಲ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಿಮೆಂಟ್ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗೋಡೆಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಕಂಡಿದ್ದ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಕನಸು, ಗತಕಾಲದ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ನಡುವೆಯೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಭರವಸೆಯ ಕಿರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನಿನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆಯವರೆಗೂ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ‘ಏರಿಯಾನ’ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರದ ಮೇಲೆ ತಾಲಿಬಾನ್ ಆಡಳಿತದ ಬುಲ್ಡೋಜರ್ಗಳು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಹರಿದಿವೆ. ಧೂಳಿನ ಮೋಡದ ನಡುವೆ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯ.
ಸುಮಾರು ಆರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಾಬೂಲ್ನ ನಾಗರಿಕರ ನೋವು-ನಲಿವುಗಳಿಗೆ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದ ಏರಿಯಾನ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ‘ಸುವರ್ಣ ಯುಗ’ದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿತ್ತು. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಜಹೀರ್ ಷಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನವು ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅಂದು ಈ ಥಿಯೇಟರ್ ಅಫ್ಘಾನ್ ಪ್ರಗತಿಪರತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು, ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲು ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿ ಮಾತ್ರ. ಇದು ತಾಲಿಬಾನ್ ಆಡಳಿತವು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾರಿದ ಅಘೋಷಿತ ಯುದ್ಧದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗದಂತಿದೆ.
ಏರಿಯಾನ ಸಿನಿಮಾ ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ತಾಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಕಾಬೂಲ್ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಹೊರಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವ ಕಿಟಕಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹಾಲಿವುಡ್, ಬಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್, ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಹೇಮಾ ಮಾಲಿನಿ ಅವರ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ಅಫ್ಘಾನ್ ಜನರ ಕೇಕೆ, ಶಿಳ್ಳೆಗಳು ಈ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮೊಳಗಿದ್ದವು. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿಯೂ ಈ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು.
1990ರ ದಶಕದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಏರಿಯಾನ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಗುಂಡೇಟುಗಳನ್ನು ಎದೆಯೊಡ್ಡಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್ ಬಣಗಳ ಕಾದಾಟದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಳಿಸಿಹೋಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಬೆಂಬಲಿತ ಸರ್ಕಾರವಿದ್ದಾಗ, ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಯುದ್ಧದಿಂದ ಜರ್ಜರಿತವಾಗಿದ್ದ ಜನರಿಗೆ ಕೆಲಕಾಲವಾದರೂ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡುವ ತಾಣವಾಗಿ ಇದು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ, 2021ರಲ್ಲಿ ತಾಲಿಬಾನ್ 2.0 ಆಡಳಿತ ಬಂದ ನಂತರ, ಈ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಹಣೆಬರಹ ಬದಲಾಯಿತು.
ತಾಲಿಬಾನ್ ಆಡಳಿತವು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ಸಂಗೀತ, ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಠಿಣ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಿತು. ‘ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ’ ಎಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಸಿನೆಮಾಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಏರಿಯಾನ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದ್ದರೂ, ಕಟ್ಟಡವು ಇನ್ನೂ ಗತಕಾಲದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ, ಆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನೂ ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಆಡಳಿತಗಾರರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತಿದೆ. ನಗರದ ಸೌಂದರೀಕರಣ ಅಥವಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನೆಪವೊಡ್ಡಿ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬುಲ್ಡೋಜರ್ಗಳು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕೆಡವಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಅಸಹಾಯಕರಾಗಿ ದೂರದಿಂದಲೇ ನೋಡುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಕಾಬೂಲ್ನ ಯುವಜನತೆಯು ಸಂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ, ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಕದ್ದುಮುಚ್ಚಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ, ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ತಾಣವು ಕಣ್ಣಮುಂದೆಯೇ ಮಣ್ಣುಪಾಲಾಗುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದು ಅಲ್ಲಿನ ಹಿರಿಯ ಜೀವಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಯೌವನದ ನೆನಪುಗಳೇ ಸಮಾಧಿಯಾದಂತೆ ಭಾಸವಾಗಿರಬಹುದು.
ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದೀರಾ? ‘ಟ್ರಂಪ್ಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ಎಳೆಯರೆಂದರೆ ಪಂಚಪ್ರಾಣ’; ನಾಸರ್ಗೆ ಎಪ್ಸ್ಟೀನ್ ಬರೆದಿದ್ದ ಸ್ಫೋಟಕ ಸಂಗತಿ ಬಹಿರಂಗ!
ತಾಲಿಬಾನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ನೆಲಸಮಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೇರೆಯದೇ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಹಳೆಯದಾದ, ಶಿಥಿಲಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕೆಡವಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನೋ ಅಥವಾ ಮಸೀದಿಯನ್ನೋ ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ, ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಜಗತ್ತು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವಲ್ಲ; ಇದು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಜಾತ್ಯತೀತ ಮತ್ತು ಉದಾರವಾದಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಜನಮಾನಸದಿಂದ ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.
ಕಾಬೂಲ್ ನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧನ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಧ್ವಂಸದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನೆಲಸಮದವರೆಗೆ, ತಾಲಿಬಾನ್ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಟ್ಟರ್ವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಏರಿಯಾನ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಧ್ವಂಸವು ಈ ಸರಣಿಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸೇರ್ಪಡೆಯಷ್ಟೇ. ಈ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನವು ಹಿಂದೆಂದೂ ಆಧುನಿಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲೇ ಇತ್ತು ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಹುನ್ನಾರವಿದು.
ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಸಿನಿಮಾ ರಂಗ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿನ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಏರಿಯಾನ ಅಂತಹ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಆ ಕಲಾವಿದರು ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಭೂಗತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ಚಿತ್ರಮಂದಿರವೂ ನೆಲಸಮವಾಗುವ ಮೂಲಕ, ಅಫ್ಘಾನ್ ಸಿನಿಮಾ ರಂಗದ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಕೊನೆಯ ಮೊಳೆ ಹೊಡೆದಂತಾಗಿದೆ. ಕಲೆಗೆ ಜಾಗವಿಲ್ಲದ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಉಸಿರಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ತಾಜಾ ಉದಾಹರಣೆ.
ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯವು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಮೌನ ವಹಿಸಿರುವುದು ಕೂಡ ಖೇದಕರ. ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹತ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುತ್ತಿಲ್ಲ. ಯುನೆಸ್ಕೋದಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪರಂಪರೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರೂ, ಬಂದೂಕಿನ ನಳಿಗೆಯ ಮುಂದೆ ಆ ಮಾತುಗಳು ಗೌಣವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಕಾಬೂಲ್ನ ಆತ್ಮದಂತಿದ್ದ ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಜಗತ್ತು ಕೇವಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.
ಏರಿಯಾನ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಅವಶೇಷಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕನಸುಗಳು ಹುದುಗಿಹೋಗಿವೆ. ಬುಲ್ಡೋಜರ್ಗಳು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕೆಡವಬಹುದು, ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿದ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಭೌತಿಕ ಕುರುಹುಗಳೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿರುಚುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಲಿಬಾನ್ ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದು ಅದನ್ನೇ. ಹಳೆಯದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳಿಸಿ, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೊಸ, ಕಠೋರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಅವರ ಗುರಿ.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕಾಬೂಲ್ನ ‘ಏರಿಯಾನ’ ಇನ್ನು ನೆನಪು ಮಾತ್ರ. ಅದರ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಇನ್ನುಂದೆ ಯಾವ ದೃಶ್ಯಗಳೂ ಮೂಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್ನ ಬೆಳಕು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಆರಿಹೋಗಿದೆ. ಈ ಘಟನೆಯು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನವು ಕತ್ತಲ ಯುಗಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಿರುವುದರ ಸಂಕೇತವೋ ಅಥವಾ ಇರುವ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಳಕನ್ನೂ ನಂದಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಏರಿಯಾನ ಒಂದು ಸುಂದರ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿದೆ, ಆದರೆ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅದು ಶೂನ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾಬೂಲ್ನ ಆಕಾಶದ ಕೆಳಗೆ ಮೌನವಾಗಿ ರೋದಿಸುತ್ತಿದೆ.
