ಅದು ಉತ್ತರಾಯಣ ಪುಣ್ಯಕಾಲ. ಗುಜರಾತಿನ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನಂತೆ ಮೂಡುವ ಸಹಸ್ರಾರು ಗಾಳಿಪಟಗಳು, “ಕಾಯ್ ಪೋ ಚೇ” ಎನ್ನುವ ಹರ್ಷೋದ್ಗಾರಗಳು, ಎಳ್ಳು-ಬೆಲ್ಲದ ಸಿಹಿ… ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಕೇಳಿಸದ ಆಕ್ರಂದನವೊಂದು ಅಂತರ್ಜಲದಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಹೌದು, ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಡಗರಕ್ಕೆ ಈಗ ರಕ್ತದ ಕಲೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಗಾಳಿಪಟದ ಉತ್ಸವದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಹಾರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಣ್ಣದ ಪಟಗಳು ಮುಗ್ಧ ‘ಬಾನಾಡಿ’ಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಮರಣ ಶಾಸನವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ, ನಿಷೇಧವಿದ್ದರೂ ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ‘ಚೈನೀಸ್ ಮಾಂಝಾ’.
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿಯ ದಾರಕ್ಕೆ ಅಕ್ಕಿಯ ಅಂಟು, ಗಾಜಿನ ಪುಡಿ ಸೇರಿಸಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಾರಗಳಿದ್ದವು. ಇವು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕಾಲಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ತುಂಡಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಲಗ್ಗೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ‘ಚೈನೀಸ್ ಮಾಂಝಾ’ (ನೈಲಾನ್ ದಾರ) ಚಿತ್ರಣವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಥವಾ ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಪಾಲಿಮರ್ ನೈಲಾನ್ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ದಾರ. ಇದರ ಮೇಲೆ ನುಣ್ಣಗಿನ ಗಾಜಿನ ಪುಡಿ ಹಾಗೂ ಲೋಹದ ಕಣಗಳನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಟು ಬಳಸಿ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಷ್ಟು ಹರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೆಂದರೆ, ಎದುರಾಳಿಯ ಗಾಳಿಪಟವನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ, ಮನುಷ್ಯರ ಕತ್ತನ್ನೇ ಸೀಳುವಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ, ತುಂಡಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಮರಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಕಂಟಕವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಸಾವಿರಾರು ಬಾನಾಡಿಗಳ ಮೂಕ ರೋದನ
ಗುಜರಾತಿನ ಅಹಮದಾಬಾದ್, ಸೂರತ್, ವಡೋದರಾ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಜೈಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ವೇಳೆ ನಡೆಯುವ ‘ಕೈಟ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್’ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅಹಮದಾಬಾದ್ನ ‘ಜೀವದಯಾ ಚಾರಿಟೇಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್’ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2,000 ದಿಂದ 3,000 ಪಕ್ಷಿಗಳು ಗಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪಾರಿವಾಳಗಳು, ಗಿಡುಗಗಳು, ಗೂಬೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ವಲಸೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಈ ದಾರಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಹಾರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳ ರೆಕ್ಕೆಗೆ ಈ ನೈಲಾನ್ ದಾರ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಾಗ, ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವು ನಡೆಸುವ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ದಾರವು ಎಲುಬಿನವರೆಗೂ ಊರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು ರಕ್ತಸ್ರಾವದಿಂದ ನರಳಾಡಿ ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟರೆ, ಬದುಕುಳಿದವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹಾರುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ಕುತ್ತು ತಂದ ಮಾಂಝಾ
ಕೇವಲ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲ, ಈ ಮಾರಕ ದಾರ ಮನುಷ್ಯರ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತೆಗೆದಿದೆ. ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಈ ದಾರ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಕತ್ತು ಸೀಳಿದ ಘಟನೆಗಳು ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿವೆ. ಮಕ್ಕಳು ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಿಸುವಾಗ ಅಥವಾ ತುಂಡಾದ ಗಾಳಿಪಟದ ಹಿಂದೆ ಓಡುವಾಗ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಗಳಿಗೆ ತಗುಲಿ ಅನಾಹುತಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ, ಜನರ ಹವ್ಯಾಸದ ಮುಂದೆ ಜೀವದ ಮೌಲ್ಯ ಗೌಣವಾದಂತಿದೆ.
ನಿಷೇಧವಿದ್ದರೂ ಮಾರಾಟ ಹೇಗೆ?
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ (NGT) 2017ರಲ್ಲೇ ಸಿಂಥೆಟಿಕ್/ನೈಲಾನ್ ದಾರದ ಮಾರಾಟ, ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ. ಆದರೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ‘ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ’ಯಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ಇಂತಿವೆ.
ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದೀರಾ? ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ರಾಜಕೀಯ: ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ‘ದಹಿ-ಚೂಡ’ದ ಬಟ್ಟಲಲ್ಲಿ ಬೆಂದ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣಗಳು!
ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆ, ಹೆಚ್ಚು ಬಲ: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹತ್ತಿಯ ದಾರಕ್ಕಿಂತ ಚೈನೀಸ್ ಮಾಂಝಾ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಬಲ ಹೆಚ್ಚು. ಎದುರಾಳಿಯ ಪಟವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪಟಪ್ರಿಯರು ಇದನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
ಕಳ್ಳಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ: ಪೊಲೀಸರು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರೂ, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಇದನ್ನು ಗೌಪ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟು ಮಾರುತ್ತಾರೆ. ‘ಕೋಡ್ ವರ್ಡ್’ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ವ್ಯವಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನ್ಲೈನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲೂ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಲಭ್ಯವಿತ್ತು (ಈಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ನಿಂತಿಲ್ಲ).
ಜಾಗೃತಿಯ ಕೊರತೆ: ಇದನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಆಗುವ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಿವಿಲ್ಲ. “ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಹಾರಿಸುವುದಲ್ಲವೇ” ಎಂಬ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮನೋಭಾವವೇ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರುವಾಗಿದೆ.
ಪರಿಹಾರವೇನು?
ಸಂಭ್ರಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಹಾನಿ ಮಾಡುವುದು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಿ? ಸರ್ಕಾರಗಳು ಕೇವಲ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದರೆ ಸಾಲದು, ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯಾಡಳಿತಗಳು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತಂಡಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಕಣ್ಗಾವಲಿಡಬೇಕು. ಆದರೆ, ನಿಜವಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಬರಬೇಕಿರುವುದು ಜನರಿಂದಲೇ. “ನನ್ನ ಖುಷಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಾರದು” ಎಂದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪಟಪ್ರಿಯನೂ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಿದೆ.
“ಸಾದಾ ದಾರ” (Cotton Manja) ಬಳಸಿ ಹಾರಿಸುವ ಪಟವೂ ಅಷ್ಟೇ ಆನಂದ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಪಟ ಕಡಿದು ಹೋದಾಗ ಬರುವ ಸಂಭ್ರಮ, ಪಕ್ಷಿಯೊಂದು ಕತ್ತು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಿದ್ದಾಗ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೇ? ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದರೆ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಹಬ್ಬ. ನಮ್ಮ ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಾಶಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಗದಿರಲಿ. ಈ ಬಾರಿಯಾದರೂ ನೈಲಾನ್ ದಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಬಾನಾಡಿಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ದಾರವಾಗೋಣ.
